Rondleiding Martinikerk

Home Gebouwen Martinikerk Rondleiding Martinikerk

Rondleiding door de Martinikerk

folderpkn1 folderpkn2

 

 

 

 

 

 

 

Het kerkgebouw in gotische stijl is omstreeks 1425 gebouwd. De kerk is gewijd aan Sint Martinus. Het is een zogenaamde pseudo-basiliek. Dat betekent dat het gewelf van het middenschip hoger is dan dat van de zijbeuken en dat daartussenin ‘blinde vensters’ zitten. In een basiliek zijn dat echte vensters.

Bij het binnenkomen valt de grote ruimtewerking meteen op. Dit komt vooral door de dertig slanke pilaren tussen de zijbeuken en het schip van de kerk. Deze 30 pilaren beelden de Goddelijke volmaaktheid uit. De twaalf pilaren rond het koor beelden de 12 stammen van Israël uit en deze verwijzen weer naar de twaalf apostelen.

De Franeker Martinikerk is de enige kerk in Friesland met een kooromgang. De kooromgang werd vroeger (vóór 1595), toen de kerk nog een Rooms-katholieke kerk was, voor processies gebruikt.

De preekstoel is in 1622 gemaakt door kistenmaker Syuert Hieronimus uit Franeker. De kuip heeft ‘gekorniste’ panelen (kornis = kroonlijst) met daarin zwart ebbenhout. Aan de onderkant is de kuip versierd met schubwerk. Boven de preekstoel hangt een groot klankbord, waarin een kleiner en ouder exemplaar is verwerkt. Bovenop staat een leeuw die het stadswapen van Franeker vasthoudt.

De banken in het koor (op het verhoogde gedeelte tegenover de preekstoel) zijn uit de 15e eeuw. De voorste banken in de kerk hebben fraai bewerkte klapdeurtjes en zijn uit het begin van de 17e eeuw. In de kerk zijn ongeveer 460 zitplaatsen.

Tijdens de Hervorming zijn de beelden weggehaald en zijn de beschilderde pilaren met een laag witkalk bedekt. Toen er in 1860 gasverlichting werd aangelegd kwamen deze fresco’s toevallig weer te voorschijn waarna deze keurig werden afgedekt met gordijnen.

Pas na de voorlaatste grote restauratie (1940-1943) zijn ze weer zoveel mogelijk in oude luister hersteld. De schilderingen zijn uitgevoerd in zogenaamde fresco-techniek. Dit is een techniek waarbij de schilderingen worden aangebracht op de verse specie. Ze dateren vermoedelijk uit het begin van de 15e eeuw.

Op de pilaren zijn afgebeeld:

Aan de zuidzijde van achteren naar voren:
Sint Clothilde: Zij was de vrouw van de heidense koning Clovis. (met een kerk in de hand, een kroon op het hoofd)
Sint Rochius (Rochus): Beschermheilige van doktoren en verpleegsters. (met pestbuil, engel en hond)
Sint Hubertus: Beschermheilige van de jagers (met zijn paard en een hert met een kruis tussen de geweitakken)
Sint Adrianus (Adriaan): Beschermheilige van de soldaten, ridders en smeden en tegen de pest. (met zwaard, aambeeld en leeuw)
bovenaan: alleen het woord Maria
bovenaan: slecht zichtbaar de letters IHS in de vorm van een soort kruis IHS = In Hoc Signum: “in dit teken”. Duidt het begin aan van het “heilige” deel van de kerk.
Rond het koor:
Sint Lucas: Hij stierf op 84-jarige leeftijd. Hij was arts en schilder. (met een schilderij in zijn hand en zijn symbool, de koe met een wapenschild om de hals)
Sint Jacobus de Meerdere:(Sint Jacob) Hier afgebeeld als een pelgrim met staf, reistas, lange jas en hoed.
Sint Sebastianus: (Sint Sebastiaan) Beschermheilige van de boogschutters en de kruisridders.Hij was officier in het Romeinse leger. (als ridder met pijl en boog)
Aan de noordzijde, van achteren naar voren:
bovenaan:
Sint Dominicus: Hij was de stichter van de kloosterorde de Dominicanen. (als monnik met de duivel aan een touw en een kruisstaf in de hand.
De hond naast hem heeft een staf in zijn bek met daarop de globe)
Sint Franciscus: Hij was de stichter van de kloosterorde der Franciscanen. (als monnik met bruine pij en wit koord om zijn middel)
onderaan:
Sint Catharina van Alexandrië: Beschermheilige van wijsgeren, wagenmakers en molenaars. (met kelk en zwaard)
Sint Margaretha: Beschermheilige van onvruchtbare vrouwen van de boerenstand (met paarlenkroon en zwaard)
Sint Apollonia: Beschermheilige tegen kiespijn. Ze stierf op de brandstapel. (vastgebonden aan een boom worden haar tanden getrokken)

 

Vroeger woonden er veel rijke adellijke personen in Franeker en in de periode dat Franeker een universiteit had (1585-1811) ook hoogleraren. Zij werden in de Martinikerk begraven. Het ‘gewone’ volk op het kerkhof.

De grafstenen (ruim 300) zijn tijdens de restauratie (1940-43) in volgorde van beeldhouwwerk herplaatst. De 27 belangrijkste zijn verticaal tegen de muren gezet.

In de zuidbeuk, tegenover de 5e pilaar, staat een grote zerk van Frederick van Schurman, eens de bewoner van de Martenastins. Hij stierf in 1623 op 59-jarige leeftijd. Hij was de vader van de beroemde Anna Maria van Schurman (1607-1678). Zij stond bekend als de geleerdste vrouw uit die dagen. Ze werd in Wieuwerd begraven (in dat dorp behoorde zij bij de Labadisten).

Midden in de noordbeuk ligt een kleine steen met daarop de namen van 3 studenten uit Hongarije die in Franeker theologie studeerden en hier op jonge leeftijd overleden en in de kerk begraven zijn.

Het huidige orgel dateert van 1842. Het is gebouwd door de firma Van Dam uit Leeuwarden. Een aantal pijpen uit het eerdere orgel (1532-1534) zijn daarbij opnieuw gebruikt. In 1996 en 1997 is het orgel grondig gerestaureerd en is de orgelkast opgeknapt. Het wordt iedere zondag gebruikt voor ondersteuning van de erediensten.

Sinds februari 1987 hangen er (weer) kronen in de kerk. Onder het motto “De Martini spant de kroon” is er in Franeker een huis-aan-huis actie voor gehouden.

In 1999-2001 heeft een grondige 1e fase van de restauratie van deze kerk plaatsgehad. Deze was noodzakelijk door de aanwezigheid van de ‘bonte knaagkever’. Deze kevers zijn vernietigd door al het houtwerk (balken en kapconstructie) te verhitten en vervolgens met een zoutoplossing te bewerken. Aan de buitenkant zijn alle dakleien vernieuwd en zijn nieuwe koperen goten aangebracht. Totale kosten: ~f 2.600.000.

In 2008 zijn de klokken in de toren gerestaureerd.

De 2e fase (o.a. banken en glas-in-lood ramen) moet nog op een later tijdstip plaatsvinden.

Meer informatie kunt u vinden in het boekje met foto’s “Vroomheid en Vergankelijkheid” dat te koop is bij de ingang van de kerk. Daar kunt u ook kaarsen, kaarten e.d. met opdruk van de Martini kopen. Bij de ingang in een daartoe bestemde (melk)bus kunt u ook uw gift deponeren voor het Restauratiefonds.